Dziś: czwartek,
16 września 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Przeczytaj
…jajko, baranek, zajączek…
WIELKANOCNE SYMBOLE

Wielkanoc jest największym, świętym dniem w kalendarzu Kościoła. Katolicka Wielkanoc jest radosną okazją do świętowania zmartwychwstania Chrystusa. Wielkanoc obfituje w tradycje i zwyczaje, zakorzenione głęboko w tradycji i kulturze. Tylko dwa dni po ciemności Wielkiego Piątku, nadchodzi najbardziej radosny dzień, Wielka Niedziela. W dzisiejszych czasach, tempo życia spowodowało, że zarówno religijne, jak i świeckie tradycje nieco się zmodyfikowały. Dawniej świętowanie Wielkanocy zaczynało się już na 3 dni przed Wielkanocą, czyli w Wielki Czwartek.

W Wielki Piątek nastaje czas zadumy i skupienia. Nakazywany jest wtedy ścisły post oraz obchodzone są uroczystości upamiętniające śmierć Chrystusa na krzyżu. Wielka sobota to kolejny dzień przeznaczony na głęboką zadumę. Wierni udają się w tym dniu do kościoła, aby poświęcić wielkanocne potrawy, znajdujące się w koszyczkach.

Wielka Niedziela jest pierwszym dniem Świąt Wielkanocnych. Rozpoczyna się ona poranną mszą rezurekcyjną, która odnosi się do zmartwychwstania Chrystusa.

Drugi dzień świąt to Poniedziałek Wielkanocny inaczej znany jako Lany Poniedziałek albo Śmigus Dyngus, kiedy to panuje zwyczaj oblewania się wodą. Śmingus Dyngus, Oblewanka, Polewanka, Dzień Świętego Lejka są to tradycyjne nazwy poniedziałku wielkanocnego. W dzień ten od rana możemy bezkarnie oblewać wodą wszystkich i wszystko dookoła.

Polewanie się wodą wywodzi się z pogańskich praktyk i jest symbolem budzenia się przyrody do życia oraz oczyszczenia się z grzechu.

W poniedziałek rano gospodarze kropią swoje pola wodą święconą wierząc w przyszłą obfitość plonów. Tradycyjnie w lany poniedziałek robiono sobie nawzajem różne psikusy. Wyciągano bramy z zawiasów i przenoszono je w inne miejsca, chowano sobie narzędzia rolnicze.

Czas Świąt Wielkanocnych  przypada na czas świąt wiosennej równonocy, która od czasów pogańskich była symbolem zwycięstwa życia nad śmiercią, dobra nad złem, zaś w chrześcijaństwie ma podobny wymiar zwycięstwa Chrystusa nad szatanem, zmartwychwstania i życia wiecznego nad śmiercią.

U Słowian na okres ten wypadały Jare Gody, zwane też Jarym Świętem. Było to jedno z najważniejszych wydarzeń dla Słowian, trwającym kilka dni. Jego cel sprowadzał się do pożegnanie i przepędzenie resztek zimy oraz powitanie nadchodzącej wiosny niosącej nowe życie, a także zapewnienie sobie urodzaju w nowym roku wegetacyjnym. Nierozerwalnie związany z tym świętem jest zwyczaj topienia Marzanny, która symbolizowała zimę. Jej pożegnanie miało zapowiadać zwycięstwo witalnych sił słońca nad mrokiem zimy, dając tym samym początek wiośnie, momentowi, w którym przyroda budzi się do życia.

Dzisiaj tradycje te nie są już ściśle podtrzymywane, a niektóre z nich odeszły już w zasadzie całkiem w zapomnienie, jak np. Wielkanocny Zajączek, który w niedzielny poranek przynosił prezenty w koszyczku i ukrywał je w różnych domowych zakamarkach, po to by rodzina wspólnie mogła czynić poszukiwania.

Przypomnijmy pokrótce najważniejsze atrybuty Wielkanocy.

WIELKANOCNY ZAJĄCZEK 

Dla wielu osób jest niekwestionowanym symbolem świąt wielkanocnych. Niektórzy twierdzą, że jest to ściśle związane ze zdolnością tych zwierząt do łatwego rozmnażania się. Właśnie dlatego był towarzyszem i atrybutem saksońskiej bogini Eostry.

Powszechnie wiadomo, że zające jajek nie znoszą. Więc skąd wziął się zwyczaj szukania zajęczych jajek? Wyjaśnia to stara pogańska legenda. Przemierzając świat Eostre znalazła w śniegu rannego ptaka. By uratować go przed śmiercią zamieniła go w zająca, gdyż zwierzę pokryte futrem miało większe szanse na przeżycie zimy, niż ptak. Jednak zając tęsknił za lataniem i znoszeniem jajek. Ostatnie zniesione przez siebie jajko udekorował i ofiarował Eostrze, by podziękować jej za uratowanie życia.

Bogini postanowiła obdarzyć go szybkością i by nie tęsknił za lotem w przestworzach raz w roku (w święto wiosny) mógł znosić kolorowe jajka.

Najpierw do USA zajączka składającego jajka przywieźli ze sobą Niemcy, który osiedlili się w Pensylwanii w 1700 roku, zaś później, gdy podbił on serca wszystkich amerykańskich dzieci, stał się popularny również w Polsce.

Jajko było też darem ofiarnym dla zmarłych, a zwyczaje ich barwienia wywodzą się ze starożytności. Wiosenne święta od zawsze kojarzyły się z nowym życiem i przesiąknięte kultem płodności w obrządkach zawierały jego elementy. Wyrażały radość życia doczesnego, jego żywiołowość i biologiczny wymiar.

SYMBOLIKA CHLEBA

Dawniej zamiast chleba święcono wyłącznie paschę (paska). Pascha to wypiek złożony z mąki (pszennej, żytniej lub gryczanej), drożdży (lub zakwasu), imbiru, liści bobkowych i szafranu. Wypiek ten można udekorować krzyżem lub koroną cierniową wykonaną np. z gałązek. Zwyczajowo pascha miała kształt okrągły.

Pascha jest symbolem ciała Chrystusa jako chleba życia. Babka wielkanocna i inne rodzaje pieczywa oznaczone „X” są tradycją na wielu stołach wielkanocnych. Słodkie, wielkanocne pieczywo jest również popularne w Armenii (Choreg), na Ukrainie (Paska), czy Grecji (Tsoureki). Chleb włożony do koszyczka ma gwarantować pomyślność i dobrobyt będąc też odnośnikiem umiejętności oraz doskonałości.

JAJKA WIELKANOCNE

Pojawiają się one w wielu antycznych tradycjach jako symbol życia. W średniowiecznej Europie, jajka były pierwszym pokarmem - oczywiście wcześniej poświęconym przez księdza - jakie jadło się po Wielkim Poście.

Praktyka ich malowania i farbowania może mieć swój początek we wczesnych czasach chrześcijańskich w Grecji i Syrii, kiedy wyznawcy wymieniali się jajkami farbowanymi na czerwono, co miało symbolizować krew Chrystusa.

Wielkanocne jaja, malowane, barwione, złocone, skrobane... w chrześcijaństwie symbolizują nadzieję, która jest rezultatem wiary w Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa. W niemalże każdej kulturze są symbolem odradzającego się wczesną wiosną życia.

Już w starożytności znany był zwyczaj ich dekorowania. Co ciekawe pierwsze pisanki mają ponad 4 tysiące lat. Praktyka dekorowania jajka miała wzbogacić jego cudowne właściwości. Figury geometryczne symbolizowały nieskończoność, natomiast znaki solarne nawiązywały do wieczności i odrodzenia. Również z kolorów pisanek można było odczytać ukryte przesłanie: 

  • zieleń: odrodzenie miłości i przyrody; 
  • czerwień i biel: oddanie czci dla domowych duchów opiekuńczych;
  • czerń i biel: oddanie czci dla duchów ziemi; 
  • brąz: szczęście rodzinne. 

Dla chrześcijan kolor czerwony stał się symbolem dobrych wiadomości, radości oraz zwycięstwa. Maria Magdalena jako pierwsza zobaczyła, że Jezus Zmartwychwstał. Pobiegła do domu i zauważyła, że jajka zmieniły kolor na czerwony. Postanowiła podzielić się nimi z apostołami, jednak zmieniały się w ptaki. Znak został odczytany jako dowód na istnienie życia po śmierci.


Bogini Marzanna

CHRZAN

Kiedyś rozpoczynano śniadanie wielkanocne od zjedzenia całej laski chrzanu, po to, aby ustrzec się od bólu zębów oraz dolegliwości żołądkowych. Chrzan jest symbolem pokonania goryczy męki Chrystusa.

BARANEK

z masła, ciasta, cukru, czekolady, gipsu. Symbol baranka z czerwoną chorągiewką ze złotym lub białym krzyżem towarzyszy chrześcijanom od wieków. Mówi o nim Stary i Nowy Testament, a figurka baranka w Polsce jest integralnym elementem święconki. Ma ona przypominać biesiadnikom wielkanocnego śniadania, że Jezus umarł na krzyżu za grzechy ludzi. Swoją śmierć przyjął pokornie jak baranek. Oznacza odkupienie grzeszników i przezwyciężenie zła.

Dlaczego akurat to zwierzę wybrano jako symbol świąt Wielkanocnych? W wielu kulturach od tysięcy lat baranek jest zwierzęciem ofiarnym, ponieważ uznawany jest za symbol niewinności, prostoty i cierpliwości, gdyż z pokorą znosi strzyżenie i śmierć, często ofiarną. Dawniej odgrywał rolę mediatora pomiędzy światem ludzkim i boskim. Baranki i jagnięta składano w ofierze - Fenicjanie, Rzymianie i Grecy składali je w ofierze swoim bóstwom, by przywołać siły witalne, gdyż baranek jest także symbolem płodności.

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України