Dziś: sobota,
15 maja 2021 roku.
Pismo społeczne, ekonomiczne i literackie
Witryna
Wiwat Sejm, wiwat Naród, wiwat wszystkie Stany!

– napisał Adam Mickiewicz w epopei narodowej „Pan Tadeusz.

Co skłoniło wieszcza do wyrażenia takiego entuzjazmu i radości? Co wydarzyło się 3 maja 1791 roku, że do dziś świętujemy ten dzień? Otóż jest to rocznica uchwalenia przez Sejm Wielki Ustawy Rządowej, zwanej Konstytucją 3 Maja. Konstytucja ta była próbą ratowania upadającej Rzeczpospolitej.

Zgoda Sejmu to sprawiła
Że nam wolność przywróciła
Wiwat! Krzyczcie wszystkie stany
Niechaj żyje Król kochany!

– głoszą słowa Poloneza Trzeciego Maja, pieśni powstałej w 1791 roku. Podkreślają one rolę króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w tworzeniu ustawy. To właśnie on przygotował projekt nowej konstytucji. Towarzyszyli mu w tym dziele Hugo Kołłątaj Stanisław Małachowski, Stanisław Staszic, Ignacy Potocki.

Konstytucję uchwalono przez aklamację na Zamku Królewskim w Warszawie, gdy większość posłów opozycji przeciwnej jakimkolwiek zmianom nie wróciła jeszcze z przerwy wielkanocnej.

Konstytucja zgodnie z duchem oświecenia wprowadziła trójpodział władzy, dzieląc ją na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Rzeczpospolita stała się monarchią parlamentarną.

W dniu ustanowienia Konstytucji 3 maja przestaje istnieć Rzeczpospolita Obojga Narodów a w jej miejsce powstaje bardziej ścisły związek Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, który odtąd miał być nazywany Rzecząpospolitą Polską. Zniesiona zostaje też wolna elekcja, jej miejsce zastępuje władza dziedziczna, którą po śmierci Stanisława Augusta Poniatowskiego miał przejąć władca z dynastii Wettynów.  Aby czuwać nad bezpieczeństwem wprowadzono stałą armię, której liczebność miała sięgać 100 tysięcy żołnierzy, oraz ustanowiono podatki w wysokości 10% dla szlachty i 20% dla duchowieństwa – gołota, mieszczanie i chłopi byli zwolnieni z płacenia podatku. 

Katolicyzm został uznany za religię panującą, ale jednocześnie ustawa wprowadziła zasadę wolności wyznania gwarantując „pokój w wierze i opiekę rządową”.

Aby Konstytucja była zawsze aktualna co 25 lat miał się zbierać Sejm Konstytucyjny, który miałby prawo zmienić zapisy w konstytucji.

Konstytucja 3 maja przetrwała czternaście miesięcy do maja 1792, prawa, które wprowadzała do zdemoralizowanej przez przywileje Rzeczpospolitej, były nie do zaakceptowania przez warstwę magnacką. Jej przeciwnicy zawiązali konfederację targowicką i zdelegalizowali Ustawę Rządową.  Do Polski wkroczyły wojska carycy Katarzyny II, w wyniku czego doszło do wojny nazywanej „Wojną w obronie Konstytucji 3 maja”, która w 1792 r. zakończyła się klęską Rzeczypospolitej.

Święto Konstytucji 3 maja obchodzono do ostatniego rozbioru. Świętowanie 3 Maja było zakazane we wszystkich zaborach, dopiero po I wojnie światowej kiedy Polska odzyskała niepodległość Święto Konstytucji 3 maja zostało wznowione. W czasie okupacji niemieckiej i PRL-u święto zostało zdelegalizowane. Dopiero w 1981 roku władza ludowa zezwoliła na obchody 3-majowe. Od 1989 roku Święto Konstytucji 3 maja – znów jest w Polsce świętem narodowym.

KOS

Передплатити „Dziennik Kijowski” можна протягом року в усіх відділеннях зв’язку України